Διδάσκοντας Θουκυδίδη στην Α Λυκείου: η παθολογία του πολέμου

H παθολογία του πολέμου: η φρίκη του πολέμου μέσα από το Τρίτο βιβλίο των Ιστοριών του Θουκυδίδη (83-85)

  "Mε δραματική ενάργεια και φιλοσοφικό στοχασμό ο Θουκυδίδης παρεμβάλλει στο τρίτο βιβλίο των Ιστοριών του (83-85), κατά την εξιστόρηση του εμφυλίου πολέμου της Κέρκυρας, βαθύτατες και, θα έλεγα, αιώνιας αξίας διαπιστώσεις και παρατηρήσεις για την επίδραση της βίας και του πολέμου-και μάλιστα του εμφυλίου πολέμου πάνω στα ήθη των ανθρώπων και της κοινωνίας. Ο πόλεμος είναι σχολείο βίας.

 "Γυναίκες": Λεπτομέρεια χαρακτικού του Τάσσου (1914-1985) με θέμα τον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο

Λεπτομέρεια χαρακτικού του Τάσσου με θέμα τον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο

   Έτσι, οι εμφύλιοι σπαραγμοί δημιουργούν κάθε μορφή κακίας και μοχθηρίας, "η αγαθότης καταγελάτο τόσον ώστε εξηφανίσθη"(μετάφρ. Ελ. Κ. Βενιζέλου). Επικρατούσε γενική δυσπιστία όλων προς όλους. Δεν πίστευε κανείς σε κανενός είδους εγγυήσεις και υποσχέσεις ή όρκους. Όποιος επικρατούσε, αντί να δώσει πίστη στους αντιπάλους του, έπαιρνε σκληρά μέτρα για την ασφάλειά του. Καθώς συνέβαινε συχνά να επικρατούν οι διανοητικά κατώτεροι, φοβούνταν εξαιτίας της δικής τους ανεπάρκειας και της ικανότητας των αντιπάλων τους μήπως ηττηθούν κατά τη συζήτηση και, για να μην πέσουν θύματα, δεν δίσταζαν να φτάσουν στο έγκλημα...
"Για να εκδικηθούν τους εχθρούς τους οι άνθρωποι σε τέτοιες περιστάσεις αγνοούν τους κανόνες απάνω στους οποίους στηρίζονται οι κοινωνίες, κανόνες όμως επάνω στους οποίους μπορούν να στηριχθούν για να σωθούν, αν βρεθούν σε ανάγκη. Αλλά αδιαφορούν, ξεχνώντας ότι αν καταλύσουν όλους τους κανόνες, τότε οι ίδιοι θα στερηθούν από την προστασία τους, αν έρθει στιγμή που θα τους έχουν ανάγκη" (μετάφραση Αγγ. Βλάχου)...
    ...Ο Θουκυδίδης με νυστέρι ανατόμου διερευνά την επίδραση της βίας πάνω στον άνθρωπο, ο οποίος για να παραδειγματίσει, για να εκδικηθεί ή από φόβο αποθηριώνεται. "H ανθρωπεία φύσις" είναι επιρρεπής στο κακό. Ο Θουκυδίδης είναι ένας μεγάλος απαισιόδοξος". "(βλ. Ηλία Φ. Ηλιού, Το μήνυμα του Θουκυδίδη, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 1980, σ. 196-197)
   

P. Picasso, Guernica. 1937. Βρίσκεται στο Μουσείο της Βασίλισσας Σοφίας στη Μαδρίτη. Στο εμβληματικό αυτό αντιπολεμικό έργο ο διάσημος Ισπανός ζωγράφος απεικονίζει τη φρίκη του πολέμου. Εμπνεύστηκε το έργο ύστερα από το βομβαρδισμό της μικρής Ισπανικής πόλης Guernica (26 Απριλίου 1937) από γερμανικά αεροπλάνα κατά τη διάρκεια του Ισπανικού εμφυλίου πολέμου.

http://www.museoreinasofia.es/coleccion/autores-obras.html?id=322

Διδάσκοντας Θουκυδίδη στην Α Λυκείου, Η παθολογία του πολέμου

Aπό τη νεοελληνική μετάφραση στο αρχαιοελληνικό κείμενο
Θουκυδίδη, Βιβλίο 3, 82.1-83.4: H “παθολογία του πολέμου”.

   Λαμβάνοντας αφορμή από τα γεγονότα της Κέρκυρας και τις εκεί βαρβαρότητες (βλ. ΘΟΥΚ 3.69.1–3.81.5), ο Θουκυδίδης ανατέμνει στο σημείο αυτό την ανθρώπινη ψυχή και αναπτύσσει την παθολογία του εμφύλιου πολέμου.

Άγαλμα του Θουκυδίδη στη Βιέννη.

Εργασία με τη βοήθεια του Διαδικτύου. 

1. Να βρείτε και να διαβάσετε στα αρχαία ελληνικά το χωρίο 3.82.2.  

Στο τέλος του χωρίου αυτού υπάρχει η παρακάτω άποψη του Θουκυδίδη: 

“ο πόλεμος, αφαιρών ολίγον κατ' ολίγον από τους ανθρώπους την καθημερινήν ευμάρειαν, γίνεται διδάσκαλος βίαιος, και τείνει ν' αφομοιώση τας διαθέσεις των πολλών προς την παρούσαν αυτών κατάστασιν” (μετάφραση Ε. Βενιζέλου) . 

Να γράψετε αυτή την άποψη στα αρχαία ελληνικά:

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….......................................................................

2. Στο χωρίο 3.82.8  ο Θουκυδίδης, αναφερόμενος στις συμφορές που προκαλεί ο εμφύλιος πόλεμος επισημαίνει ότι  “aιτία όλων αυτών ήταν η δίψα της εξουσίας, την οποίαν γεννά η πλεονεξία και η φιλαρχία” (μετάφραση Ε. Βενιζέλου). 

Να διαβάσετε το αρχαίο κείμενο, να βρείτε τη φράση αυτή στα αρχαία ελληνικά και να τη γράψετε:

Βιβλίο 3. 82.8: ……………………………………………………………………….............................

………………………………………………………………………………………...............................

…………………………………………………………………………………………..........................

3. Na συγκρίνετε τη μετάφραση των δύο παραπάνω χωρίων από τον Ε. Βενιζέλο με τη μετάφραση των αντίστοιχων χωρίων από τον Α. Βλάχο που παρατίθεται στο σχολικό εγχειρίδιο. Τι παρατηρείτε ως προς τη γλώσσα;

Bλ. την ιστοσελίδα της Πύλης της Ελληνικής Γλώσσας

http://www.greek-language.gr/greekLang/ancient_greek/tools/corpora/anthology/content.html?m=1&t=192

Εκεί είναι αναρτημένα το αρχαίο κείμενο του Θουκυδίδη από το Βιβλίο 3, 82.1-83.4 και οι δύο μεταφράσεις, του Ε. Βενιζέλου και της Ε. Λαμπρίδη.

Μπορείτε να βρείτε εύκολα την ιστοσελίδα, εάν γράψετε στην αναζήτηση του Google Θουκυδίδης παθολογία του πολέμου.

Οι απαντήσεις

1η ερώτηση: ὁ δὲ πόλεμος ὑφελὼν τὴν
 εὐπορίαν τοῦ καθ’ ἡμέραν βίαιος διδάσκαλος καὶ πρὸς τὰ
παρόντα τὰς ὀργὰς τῶν πολλῶν ὁμοιοῖ.

2η ερώτηση: πάντων δ’ αὐτῶν αἴτιον
 ἀρχὴ ἡ διὰ πλεονεξίαν καὶ φιλοτιμίαν.

Για τη φωτογραφία, βλ.
http://www.flickr.com/photos/chrisjl/4707210329/