Μυκηναϊκός πολιτισμός: ο πρώτος μεγάλος πολιτισμός της ηπειρωτικής Ελλάδας

Μυκηναϊκός πολιτισμός

   Ο μυκηναϊκός πολιτισμός θεωρείται ο πρώτος μεγάλος πολιτισμός που γεννήθηκε στην ηπειρωτική Ελλάδα. Αναπτύχθηκε κατά την ύστερη εποχή του χαλκού, την περίοδο 1600-1100 π.Χ.  Τα σημαντικότερα κέντρα του μυκηναϊκού πολιτισμού βρίσκονταν στην Πελοπόννησο και ιδιαίτερα στην περιοχή της Αργολίδας. Ένα από τα σημαντικότερα κέντρα ήταν οι Μυκήνες από τις οποίες οι αρχαιολόγοι έδωσαν στον πολιτισμό το όνομα μυκηναϊκός. Οι Μυκήνες ήταν η πρώτη πόλη του μυκηναϊκού κόσμου που ήλθε στο φως με τις ανασκαφές του Γερμανού αρχαιολάτρη Ερρίκου Σλήμαν το 1876.

Ο Γερμανός αρχαιολάτρης Ερρίκος Σλήμαν (1822-1890). Θαύμαζε από μικρός τα ομηρικά έπη. Έκανε ανασκαφές στην Τροία και τις Μυκήνες. Ο Ερρίκος Σλήμαν ανέσκαψε τους πλούσιους βασιλικούς τάφους των Μυκηνών που ανἠκουν στην περίοδο 1600-1450 π.Χ.

  Ο Ερρίκος Σλήμαν γεννήθηκε στο Neubokow της Γερμανίας το 1822. Ρομαντικός και απίστευτα δραστήριος ήταν παθιασμένος λάτρης του Ομήρου και δεινός έμπορος. Αρχικώς αυτοδίδακτος και με μεγάλη ευχέρεια στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης μεταξύ των ετών 1866-1870, όταν είχε αναδειχθεί σε μεγιστάνα του πλούτου. Το 1868 επισκέφθηκε για πρώτη φορά την Τρωάδα -στη σημερινή Τουρκία- και αποφάσισε να αναζητήσει εκεί την Ομηρική Τροία. Άρχισε τις ανασκαφές στο λόφο του Ηissarlik το 1870, ένα χρόνο μετά το γάμο του με την κατά πολλά χρόνια νεότερή του Ελληνίδα, Σοφία. Στις μεγάλες αρχαιολογικές αποστολές του έως το 1890 στην Τρωάδα, ανακάλυψε πληθώρα ευρημάτων από χρυσό, ήλεκτρο, χαλκό και ημιπολύτιμους λίθους, την πλειοψηφία των οποίων δώρισε στο Βερολίνο. Ο Σλήμαν διεξήγε επίσης μεγάλες ανασκαφές και στις Μυκήνες, τον Ορχομενό και την Τίρυνθα. Πέθανε στη Νάπολη το 1890. 

Η Ελληνίδα σύζυγος του Ερρίκου Σλήμαν Σοφία. Η Σοφία Εγκαστρωμένου ή Καστριώτη, κόρη Αθηναίου εμπόρου υφασμάτων, όταν παντρεύτηκε τον Ερρίκο Σλήμαν γνώριζε ελάχιστα για τον Όμηρο και την αρχαιολογία. Αργότερα, μοιράστηκε τον θαυμασμό του συζύγου της για τον Όμηρο και πήρε μέρος σε όλες τις ανασκαφικές αποστολές του ως πολύτιμη σύμβουλος και βοηθός του. Το ζευγάρι εγκαταστάθηκε στην Αθήνα το 1870, σε ένα επιβλητικό τριώροφο μέγαρο, το οποίο ο Σλημαν ονόμασε «Ιλίου Μέλαθρον» (ανάκτορο του Ιλίου, δηλ. της Τροίας), έργο του αρχιτέκτονα Έρνεστ Τσίλερ.

Φωτογραφία της Σοφίας Σλήμαν με κοσμήματα          

                    από την Τροία.

                                                                              

   Εκτός από τις Μυκήνες, άλλα σημαντικά κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου στην Πελοπόννησο ήταν η Τίρυνθα, το Άργος και η Πύλος. Στη Στερεά Ελλάδα κέντρα ήταν η Θήβα, ο Ορχομενός και η Αθήνα.

Χάρτης με τα κυριότερα μυκηναϊκά κέντρα.

    Γύρω στα 1400 π.Χ., όπως φαίνεται από τις ανασκαφές, αρχίζουν να κτίζονται τα πρώτα ανακτορικά συγκροτήματα στα διάφορα μυκηναϊκά κέντρα. Η ανακτορική φάση διαρκεί περίπου έως τα 1200 π.Χ., οπότε τα ανάκτορα καταστρέφονται ή παρακμάζουν.

    Τα ανάκτορα, τα οποία αποτελούσαν διοικητικά κέντρα μιας επικράτειας, ήταν συνήθως χτισμένα στην κορυφή των ακροπόλεων. Οι ακροπόλεις των μυκηναϊκών κέντρων ήταν οχυρωμένες με ισχυρά γιγάντια τείχη, τα λεγόμενα κυκλώπεια τείχη. Για το χτίσιμό τους χρησιμοποιούσαν τεράστιους ογκόλιθους.

   Η αρχιτεκτονική του μυκηναϊκού πολιτισμού ήταν μνημειώδης. Χαρακτηριστικά δείγματα της μνημειώδους αρχιτεκτονικής ήταν τα κυκλώπεια τείχη και οι εντυπωσιακοί θολωτοί τάφοι.

O "θησαυρός του Ατρέα" στις Μυκήνες. Θολωτός μυκηναϊκός τάφος που θεωρείται ως ο τάφος του Αγαμέμνονα.

Σχέδιο μεγάρου. Το μέγαρο ήταν ο πυρήνας του ανακτόρου. Το μυκηναϊκό ανάκτορο είχε πιο απλό σχέδιο από το μινωικό. Στο κέντρο του κύριου δωματίου υπήρχε κυκλική εστία. Γύρω από το μέγαρο διακλαδίζονταν τα διάφορα διαμερίσματα του ανακτόρου.

Σχέδιο του ανακτορικού συγκροτήματος της Πύλου. Διακρίνεται η κυκλική εστία του κύριου δωματίου του μεγάρου.

Αναπαράσταση μυκηναϊκού ανακτόρου. Στο κέντρο διακρίνεται η εστία.

Η Πύλη των Λεόντων στις Μυκήνες. Χαρακτηριστικό δείγμα της μνημειακής αρχιτεκτονικής των Μυκηναίων.

Η ακρόπολη της Τίρυνθας.

   Η βάση της οικονομίας του μυκηναϊκού κόσμου ήταν η γεωργία και η κτηνοτροφία. Στα ανάκτορα αναπτύχθηκαν και διάφοροι κλάδοι της βιοτεχνίας, όπως η λιθοτεχνία, μεταλλουργία, ελεφαντουργία. Από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ. οι Μυκηναίοι αναπτύσσουν τη ναυτιλία και το εμπόριο. Eπικρατούν στο Αιγαίο και εξαπλώνουν την κυριαρχία τους στη Μεσόγειο. Καταλαμβάνουν τις Κυκλάδες και την Κνωσό. Μετά την κυριαρχία τους στην Κρήτη, οι Μυκηναίοι ιδρύουν αποικίες στην Κύπρο και τα παράλια της Μ.Ασίας, ταξιδεύουν στη Νότια Ιταλία, Σικελία και Ισπανία, τέλος έρχονται σε επαφή με το κράτος των Χετταίων στην Ασία.

Ιππείς. Τμήμα τοιχογραφίας από την Τίρυνθα.

 Μουσικός. Τμήμα τοιχογραφίας από το ανάκτορο της Πύλου.

Μυκηναία. Τμήμα τοιχογραφίας από την Πύλο. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

  Τα ανάκτορα των Μυκηναίων ήταν διακοσμημένα με τοιχογραφίες που έχουν δεχθεί επίδραση από τη μινωική τέχνη.    

  Έχουν διασωθεί κοσμήματα από χρυσό και ασήμι ή άλλα πολύτιμα υλικά, διάφορα πολυτελή αντικείμενα και σκεύη, όπως χρυσά κύπελα, χρυσές προσωπίδες, κ.ά., που δείχνουν τον πλούτο και τη δύναμη των ηγεμόνων του μυκηναϊκού κόσμου, καθώς και την επικοινωνία των Μυκηναίων με τις χώρες της Ανατολής από όπου προμηθεύονταν τα πολύτιμα υλικά.

Χρυσή νεκρική μετωπίδα που ονομάζεται συμβατικά η "μετωπίδα του Αγαμέμνονα". 16ος αιώνας π.Χ. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

ξύλινη πυξίδα με χρυσά ελάσματα. Μυκήνες. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

Πανέμορφο χρυσό περιδέραιο. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

Ρυτό σε σχήμα παπουτσιού. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

Κρατήρας με παράσταση πολεμιστών. 12ος αιώνας π.Χ. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας.

   Οι Μυκηναίοι ήταν λαός πολεμικός. Από τα αρχαιολογικά ευρήματα φαίνεται ότι είχαν οργανωμένο στρατό. Η εξάπλωση της μυκηναϊκής κυριαρχίας δεν έγινε μόνο με ειρηνικό τρόπο. Οι Μυκηναίοι πρέπει να έκαναν και μεγάλες πολεμικές επιχειρήσεις και υπερπόντιες εκστρατείες. Μία τέτοια πολεμική επιχείρηση ήταν ο Τρωικός πόλεμος που αφηγούνται τα ομηρικά έπη.

Χάλκινο εγχειρίδιο με χρυσά ρινίσματα από θολωτό τάφο της Πύλου. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

   Τρία ήταν τα στοιχεία που ένωναν τα ελληνικά φύλα του μυκηναϊκού κόσμου: α) η κοινή γλώσσα, όπως φαίνεται από τα αρχαιότερα ελληνικά κείμενα που έχουν διασωθεί και είναι γραμμένα σε γραφή Γραμμική Β. β) η κοινή θρησκεία, οι κοινές μεταθανάτιες δοξασίες και τα έθιμα ταφής. γ) η ομοιομορφία στην κοινωνικοπολιτική οργάνωση και τους θεσμούς.

Η μυκηναϊκή κοινωνία ήταν αυστηρά ιεραρχημένη και η δομή της θυμίζει πυραμίδα.

Στην κορυφή βρίσκεται ο άναξ, δηλαδή ο βασιλιάς. Ζούσε με την οικογένειά του στο διοικητικό κέντρο, το ανάκτορο. Ακολουθούσαν οι αυλικοί και το ιερατείο. Οι κάτοικοι κάθε περιοχής που είχε ως κέντρο ένα ανάκτορο αποτελούσαν τους δήμους. Οι δήμοι ήταν οργανωμένοι σε χωριά γύρω από το ανάκτορο. Στους δήμους ανήκαν οι γεωργοί, οι κτηνοτρόφοι και πολλοί εξειδικευμένοι τεχνίτες. Στην κατώτερη κοινωνική βαθμίδα ανήκαν οι δούλοι.

Πινακίδα με γραφή Γραμμικής Β. Η πινακίδα είναι γνωστή ως ''πινακίδα των τριπόδων'' και βρέθηκε στο ανάκτορο της Πύλου. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών.

Η πινακίδα ονομάστηκε έτσι από το ιδεόγραμμα του τρίποδα που επαναλαμβάνεται πολλές φορές στο κείμενο. Η ταύτιση της λέξης ti-ri-po (τρίπους) με το ιδεόγραμμα επιβεβαίωσε την ελληνικότητα των μυκηναϊκών κειμένων. Οι πινακίδες Γραμμικής Β απαντούν σε δύο σχήματα. Οι μεγαλύτερες είναι σελιδόσχημες ενώ οι μικρότερες φυλλόσχημες. Τα κείμενα είναι γραμμένα μερικές φορές και στις δύο όψεις της επιφανείας των πινακίδων. Ομάδες πινακίδων είναι δυνατόν να αναφέρονται στο ίδιο θέμα («πολύπτυχα»). Οι πινακίδες φυλάσσονταν στο αρχείο, αφού ταξινομούνταν κατά θέματα μέσα σε καλάθια, τα οποία έφεραν πήλινες ετικέτες με συνοπτικές πληροφορίες. Οι γραφείς χάραζαν το κείμενο στην πινακίδα με μία αιχμηρή οστέινη η μεταλλική γραφίδα, όταν ο πηλός ήταν νωπός. Μετά το γράψιμο οι πινακίδες αφήνονταν απλώς στον ήλιο για να στεγνώσουν. Οι πυρκαγιές που κατέστρεψαν τα μυκηναϊκά ανάκτορα περί το 1200 π.Χ., έψησαν τις πινακίδες που διατηρήθηκαν μέχρι σήμερα.

  Οι Μυκηναίοι γνώριζαν τη γραφή. Από την περίοδο 1400-1200 π.Χ. έχουν διασωθεί γραπτά κείμενα σε πήλινες πινακίδες. Τα κείμενα αυτά θεωρούνται τα αρχαιότερα κείμενα σε ελληνική γλώσσα και είναι γραμμένα σε γραφή που θεωρείται εξέλιξη της Γραμμικής Α και για αυτό την ονομάζουν Γραμμική Β. 
  Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει ένα πλήθος πήλινων πινακίδων γραμμένες σε γραφή Γραμμική Β στην Κνωσό. Οι πινακίδες χρονολογούνται την περίοδο μετά το 1400 π.Χ., δηλαδή μετά την περίοδο της υποτιθέμενης κατάληψης της Κρήτης από τους Μυκηναίους. Παρόμοιες επιγραφές έχουν βρεθεί και στην Πύλο, ένα σημαντικό κέντρο του μυκηναϊκού κόσμου. Τέτοιες πινακίδες βρέθηκαν, επίσης, στην Τίρυνθα, τις Μυκήνες, τη Θήβα και τα Χανιά.
  Το 1952 οι Βρετανοί Μάικλ Βέντρις και Τζον Τσάντγουικ αποκρυπτογράφησαν τη γραφή των πινακίδων, τη Γραμμική Β και τότε διαπιστώθηκε ότι η γλώσσα της γραφής ήταν ελληνική. Η Γραμμική Β είναι συλλαβική γραφή, όπως είναι και η Γραμμική Α. Δηλαδή, κάθε σύμβολο αντιστοιχεί σε μία συλλαβή.

Τα σύμβολα της Γραμμικής Β.

   Μία ομάδα εξειδικευμένων γραφέων εργάζονταν στα γραφεία των ανακτόρων και κατέγραφαν στοιχεία στις πινακίδες. Οι πινακίδες, δηλαδή, ήταν ένα είδος αρχείων. Σ᾽αυτές καταγράφονται πληροφορίες για τις οικονομικές και εμπορικές δραστηριότητες των ανακτόρων, κυρίως για τη διακίνηση γεωργικών και κτηνοτροφικών προϊόντων. Δίνονται, επίσης, πληροφορίες για τη διοικητική οργάνωση και θρησκευτική ζωή του μυκηναϊκού κόσμου.

Πινακίδες σε Γραμμική Β.

   Από την ανάγνωση των πινακίδων και από αρχαιολογικά ευρήματα αντλούμε πληροφορίες για τη θρησκεία των Μυκηναίων. Στις πινακίδες αναφέρονται όλοι οι μεγάλοι Έλληνες θεοί με εξαίρεση τον Απόλλωνα. Κυρίαρχη θέση έχει μία θεά, η οποία προσφωνείται με την ονομασία "πότνια" (=σεβάσμια). 

   Οι Μυκηναίοι λάτρευαν τους θεούς σε μικρά ιερά και, όπως και Μινωίτες, δεν έχτιζαν μεγάλους ναούς.

 

Μυκηναϊκό εγχειρίδιο.

   Περίπου το 1200 π.Χ. παρατηρείται κάμψη της μυκηναϊκής ισχύος. Καταστρέφονται ανάκτορα και οικισμοί, ενώ συγχρόνως εξαφανίζεται η Γραμμική Β. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η παρακμή του μυκηναϊκού κόσμου οφείλεται στο συνδυασμό τριών λόγων: στη μετακίνηση ελληνικών φύλων και την κάθοδο των Δωριέων από το βορρά, σε εσωτερικές αναταραχές και τέλος στην αναστάτωση που επικρατεί στην Ανατ. Μεσόγειο αυτή την περίοδο λόγω της πτώσης του κράτους των Χετταίων και τις επιθέσεις των λεγόμενων "λαών της θάλασσας" εναντίον της Αιγύπτου. Η αναστάτωση αυτή είχε επιπτώσεις στο εμπόριο των Μυκηναίων και προκάλεσε οικονομική κρίση στα μυκηναϊκά ανάκτορα. 

Για τη Μυκηναϊκή τέχνη, βλ.

http://users.sch.gr/pchaloul/epokhi-halkou/mykenai/anakt-myken.htm
http://users.sch.gr/filologos/aafiles/net/mykinaikos/index.htm
http://www.namuseum.gr/collections/prehistorical/mycenian-gr.html
http://odysseus.culture.gr/h/3/gh351.jsp?obj_id=2573
http://www.fhw.gr/chronos/02/mainland/gr/mg/habitation/palaces/index1.html
http://www.ancientscripts.com/linearb.html

Μινωικός Πολιτισμός

  Μινωικός πολιτισμός: ένας από τους αρχαιότερους πολιτισμούς της Ευρώπης

   Στην 3^η και 2^η χιλιετία π.Χ., την εποχή του χαλκού, αναπτύχθηκε στο νησί Κρήτη ένας πολιτισμός που έφθασε σε υψηλό επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Ο πολιτισμός αυτός είναι γνωστός με το όνομα μινωικός πολιτισμός, από το όνομα του μυθικού βασιλιά της Κνωσού, του Μίνωα. Ο σημαντικότερος οικισμός της αρχαίας Κρήτης ήταν η Κνωσός. Στις αρχές του 20ού αιώνα (από το 1900 έως το 1935) ο Βρετανός αρχαιολόγος Άρθουρ Έβανς κάνει ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού στην Κρήτη και φέρει στο φως πολλά ευρήματα. Ο Έβανς ήταν αυτός που καθιέρωσε την ονομασία μινωικός πολιτισμός.

 Οι Μινωίτες δούλευαν με δεξιοτεχνία το χαλκό, το χρυσάφι και το ασήμι. Έχουν διασωθεί πολλά αντικείμενα μεταλλοτεχνίας, ειδώλια, σφραγίδες, τοιχογραφίες των ανακτόρων, κεραμεικά, χρυσά κοσμήματα, τελετουργικά αγγεία από αλάβαστρο και πολύτιμες πέτρες, που μας δείχνουν πόσο αναπτυγμένος ήταν ο πολιτισμός της Κρήτης.

Ο Έβανς εξετάζει ένα πιθάρι στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού.

  Οι δραστηριότητες και ασχολίες των Μινωιτών ήταν η γεωργία, η κτηνοτροφία, το εμπόριο και η ναυτιλία. Οι Μινωίτες είχαν επικοινωνία με άλλες περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, όπως οι Κυκλάδες, η Κύπρος και η Αίγυπτος με τις οποίες εμπορεύονται διάφορα προϊόντα. Εξαιτίας του εμπορίου, κἀποιοι μινωικοί οικισμοί αρχίζουν να αναπτύσσονται περισσότερο από άλλους και να αποκτούν πλούτο.

  Γύρω στα 2000 π.Χ. συμβαίνει μια μεγάλη αλλαγή στην ιστορία του μινωικού πολιτισμού: η εμφάνιση των πρώτων ανακτόρων. Γύρω τους αναπτύσσονται μεγάλοι οικισμοί που μπορούν να χαρακτηριστούν πόλεις. Τα σημαντικότερα ανάκτορα είναι τέσσερα και βρίσκονται στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο.

Χάρτης με τα κυριότερα κέντρα του Μινωικού πολιτισμού

   Περίπου στα 1700 τα πρώτα ανάκτορα καταστρέφονται από σεισμό αλλά ξαναχτίζονται πιο επιβλητικά. Η περίοδος των νέων ανακτόρων, 1700-1400 π.Χ., είναι η περίοδος της μεγαλύτερης ακμής του μινωικού πολιτισμού. Οι Μινωίτες κυριαρχούν με τα πλοία τους στο Αιγαίο όπου ιδρύουν αποικίες στα Κύθηρα και τη Ρόδο, ενώ έχουν στενές σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα, επηρεάζοντας το μυκηναϊκό πολιτισμό. Η εμπορική δραστηριότητα και οι συναλλαγές των Μινωιτών φθάνουν μέχρι την Κύπρο, τα παράλια της Ασίας και την Αίγυπτο. Μινωίτες έμποροι και ναυτικοί απεικονίζονται σε αιγυπτιακούς τάφους να προσφέρουν προϊόντα σε Αιγύπτιους αξιωματούχους.

-Στη μινωική Κρήτη τα ανάκτορα ήταν τα διοικητικά, οικονομικά, θρησκευτικά και καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής.

-Το πολιτικό, διοικητικό και οικονομικό σύστημα της μινωικής Κρήτης ήταν συγκεντρωτικό με κέντρο τα ανάκτορα.

-Τα ανάκτορα έμοιαζαν με μικρές πολιτείες. Ήταν κτισμένα γύρω από μία ορθογώνια κεντρική αυλή και είχαν πολλές πτέρυγες, δωμάτια και διάφορους αποθηκευτικούς χώρους.

-Το ανάκτορο της Κνωσού ήταν δαιδαλώδες και έμοιαζε σαν λαβύρινθος. Είχε 1500 δωμάτια και ήταν πολυώροφο. Θεωρούν ότι αρχιτέκτονάς του ήταν ο μυθικός Δαίδαλος.

-Στο ανάκτορο ζούσαν: o βασιλιάς με την οικογένειά του, μεγάλος αριθμός υπηρετών και αποθηκάριοι, οι ιερείς, τεχνίτες και καλλιτέχνες.

Γραφική αναπαράσταση του ανακτόρου της Κνωσού.

 Γύρω στα 1700 π.Χ. η ανάπτυξη του εμπορίου και η περίπλοκη κοινωνική και διοικητική οργάνωση οδήγησαν στη χρήση ενός συστήματος γραφής. Αρχικά η γραφή έμοιαζε με τα ιερογλυφικά. Για τη χρήση της γραφής από τους Μινωίτες γνωρίζουμε από ένα σπουδαίο αρχαιολογικό εύρημα, το δίσκο της Φαιστού. Στο δίσκο της Φαιστού έχει χαραχθεί ένα κείμενο σε ιερογλυφική γραφή που δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί. Θεωρούν ότι το κείμενο του δίσκου της Φαιστού είναι ύμνος σε κάποια θεότητα.  

 Αργότερα άρχισαν να χρησιμοποιούν ένα νέο σύστημα γραφής, τη Γραμμική Α, η οποία ήταν συλλαβική. Κάθε σημείο αντιστοιχούσε σε μία συλλαβή. Η γραφή αυτή δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί. Αποτέλεσε πρότυπο για τη μυκηναϊκή γραφή. Ίχνη της Γραμμικής Α έχουν διασωθεί σε αγγεία και σε πινακίδες απογραφής εμπορευμάτων.

  Στα 1450 π.Χ. τα μινωικά ανάκτορα, εκτός της Κνωσού, καταστρέφονται πιθανόν από σεισμό. Στη συνέχεια η δύναμη των Μινωιτών εξασθενεί και οι Μυκηναίοι κυριαρχούν στην Κρήτη. Η Κρήτη γίνεται ένα από τα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου.

Ο πήλινος δίσκος της Φαιστού. Περίπου τον 17ο αιώνα π.Χ. Βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Ηρακλείου. Πολλοί αρχαιολόγοι ονειρεύτηκαν να αποκρυπτογραφήσουν τη γραφή του.

Άποψη του ανακτόρου της Κνωσού. Στο βάθος διακρίνονται τοιχογραφίες.

Η θρησκεία των Μινωιτών

 Η μόνη μας πηγή πληροφοριών για τη θρησκεία των Μινωιτών είναι τα αρχαιολογικά ευρήματα, γιατί οι γραφές των Μινωιτών δεν έχουν αποκρυπτογραφηθεί.

 Οι Μινωίτες πίστευαν κυρίως σε γυναικείες θεότητες. Έχουν βρεθεί ειδώλια που απεικονίζουν μία θεότητα που κρατά στα χέρια της δύο φίδια. Για αυτό, την ονομάζουν θεά των όφεων. 

"H θεά των όφεων". Ειδώλιο που απεικονίζει γυναικεία θεότητα να κρατά δύο φίδια. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Ειδώλια που απεικονίζουν γυναικείες θεότητες και ταύρους. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

 Οι θεότητες είχαν σχέση με τη φύση, τη βλάστηση και τη διαδοχή των εποχών, την άνθηση και το μαρασμό, το θάνατο και την ανάσταση.

  Στην Κρήτη δεν υπήρχαν μεγάλοι ναοί. Λάτρευαν τους θεούς σε μικρά ανακτορικά ή οικιακά ιερά. Συχνά η λατρεία πραγματοποιείται σε σπηλιές, όπως στο Δικταίο Άντρο.

 Το ιερό δέντρο της μινωικής θρησκείας ήταν η ελιά. Από τα ζώα σημαντικό ρόλο στη μινωική θρησκεία είχε ο ταύρος.

 Οι θρησκευτικές τελετές των Μινωιτών περιλάμβαναν χορούς και αγώνες. Μία ιερή τελετουργία με κέντρο τον ταύρο ήταν τα ταυροκαθάψια. Έχει διασωθεί στο ανάκτορο της Κνωσού μία τοιχογραφία που απεικονίζει τα ταυροκαθάψια. 

Ταυροκαθάψια. Τοιχογραφία. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Το ιερατείο το αποτελούσαν κυρίως γυναίκες. Υπήρχαν όμως και άνδρες ιερείς.

Ο "πρίγκιπας με τα κρίνα": λεπτομέρεια από τοιχογραφία της Κνωσού που απεικονίζει πομπή. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Τμήμα τοιχογραφίας που απεικονίζει χορεύτρια. Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Η Μινωική τέχνη

 Η μινωική τέχνη έχει πρωτοτυπία και φαντασία, κίνηση, ζωντάνια και χάρη. Έχουν διασωθεί αγγεία από πηλό ή πέτρα, ειδώλια, κοσμήματα και τοιχογραφίες.

 Από τα ευρήματα συμπεραίνουμε ότι οι Μινωίτες έδειχναν προτίμηση στην απεικόνιση της φύσης.

 Οι περισσότερες τοιχογραφίες έχουν διασωθεί στο ανάκτορο της Κνωσού. Παριστάνουν θρησκευτικές πομπές και τελετουργίες, ειδυλλιακά τοπία από τη φύση, βλάστηση και ζώα, θέματα από τον κόσμο της θάλασσας. Η μινωική τέχνη επηρέασε τους Κυκλαδίτες και τους Μυκηναίους.

Η αίθουσα του θρόνου στο ανάκτορο της Κνωσού. Τα θέματα της τοιχογραφίας προέρχονται από τον κόσμο της φύσης.

 Η τοιχογραφία των Δελφινιών στο δωμάτιο της βασίλισσας στο ανάκτορο της Κνωσού. Ο κόσμος της θάλασσας απεικονίζεται συχνά από τους Μινωίτες.

  Οι Μινωίτες ανέπτυξαν την κεραμική. Κατασκεύαζαν με τον τροχό πήλινα κομψά αγγεία που είχαν διάφορα σχήματα και πρωτότυπη διακόσμηση.

 Τα ωραιότερα αγγεία από τη Μινωική Κρήτη είναι τα καμαραϊκά αγγεία. Τους δόθηκε αυτή η ονομασία από το σπήλαιο των Καμαρών, όπου πρωτοβρέθηκαν. Ήταν διακοσμημένα με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια. Κατασκευάζονταν στα εργαστήρια των ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού. Εξάγονταν σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο και την Αίγυπτο. 

 Κατασκεύαζαν, επίσης, μεγάλα αγγεία με μορφή κεφαλής ζώου, συνήθως του ιερού ζώου, του μινωικού ταύρου. Τα αγγεία αυτά ονομάζονται ρυτά και τα χρησιμοποιούσαν σε θρησκευτικές τελετές. 

 Έχουν διασωθεί ακόμα πήλινα ειδώλια που απεικονίζουν κυρίως γυμνόστηθες γυναίκες. Λιγότερα είναι τα αγγεία που απεικονίζουν άνδρες και ζώα.

 Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε να αναφέρουμε ότι έχουν διασωθεί και κοσμήματα από χρυσό και ασήμι, σφραγίδες από ελεφαντοστό και από ημιπολύτιμους λίθους.

Άποψη από το ανάκτορο της Κνωσού.

Πιθάρια στο ανάκτορο της Κνωσού.

Ρυτό που απεικονίζει κεφάλι ταύρου. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Ένα υπέροχο ρυτό αγγείο από τη Ζάκρο. Σμιλεμένο σε κρύσταλλο. Εξαιρετικό δείγμα της κομψότητας της μινωικής τέχνης. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Ένα ακόμα κυλινδρικού σχήματος ρυτό. 

Καμαραϊκό αγγείο με ολόγλυφες παραστάσεις λουλουδιών. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Χρυσό μενταγιόν που απεικονίζει μέλισσες. Εξαιρετικό δείγμα της μινωικής μεταλλοτεχνίας. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

Χρυσό δαχτυλίδι. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου.

http://www.hellinon.net/NeesSelides/Kriti/AnixnefsiPolitismou.htm
http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=716
http://www.slideshare.net/daskalogiannis/ppt-4380920
http://www.artmag.gr/art-articles/arts/about-art/1665-newsletter
http://www.jewelpedia.com/lex251-minoika+kosmimata+minoan+jewellery.html
http://www.fhw.gr/chronos/02/crete/gr/index.html
Βλ. τον οδηγό του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου στο
 http://www.latsis-foundation.org/megazine/publish/ebook.php?book=8